| Biddag 2011 |
|
Toelichting voorafgaand bij de lezing uit de bijbel: Wat is een rentmeester? Daar zit het woord “rente” in. Als ik mijn geld “op de bank” zet dan krijg ik rente. En degene die mijn geld voor mij beheert, die kun je een “rentmeester” noemen. Een rentmeester zorgt voor bezittingen die van iemand anders zijn. En die bezittingen dat kan van alles zijn: ik denk dat het in dit verhaal gaat over een rentmeester die voor een heel grote boerderij moet zorgen. Die boerderij is dus niet van ‘m zelf maar van iemand anders. ** Hij richtte zich ook tot zijn leerlingen: ‘Er was eens een rijke man die een rentmeester had en te horen kreeg dat de rentmeester zijn eigendommen verkwistte. 2 De rijke man riep de rentmeester bij zich en zei tegen hem: “Wat hoor ik over jou? Leg verantwoording af van je beheer, want je kunt niet langer rentmeester blijven.” 3 Toen zei de rentmeester bij zichzelf: Wat moet ik doen nu mijn heer mij het beheer afneemt? Werken op het land kan ik niet, en voor bedelen schaam ik me. 4 Maar ik weet al wat ik moet doen om ervoor te zorgen dat de mensen, wanneer ik van mijn beheerderstaak ben ontheven, mij bij hen thuis ontvangen. 5 Een voor een riep hij de schuldenaars van zijn heer bij zich. De eerste vroeg hij: “Hoeveel bent u mijn heer schuldig?” 6 “Honderd vaten olijfolie,” antwoordde de schuldenaar. De rentmeester zei tegen hem: “Hier is uw schuldbewijs, ga zitten en maak er gauw vijftig van.” 7 Daarna vroeg hij aan de volgende schuldenaar: “En u, hoeveel bent u schuldig?” “Honderd balen graan,” luidde het antwoord. De rentmeester zei: “Hier is uw schuldbewijs, maak er tachtig van.” 8 En de heer prees de oneerlijke rentmeester omdat hij slim had gehandeld. De kinderen van deze wereld gaan immers slimmer met elkaar om dan de kinderen van het licht. 9 Ook ik zeg jullie: maak vrienden met behulp van de valse mammon, opdat jullie in de eeuwige tenten worden opgenomen wanneer de mammon er niet meer is. 10 Wie betrouwbaar is in het geringste, is ook betrouwbaar als het om veel gaat, en wie oneerlijk is in het geringste is ook oneerlijk als het om veel gaat. 11 Als jullie onbetrouwbaar blijken in de omgang met de valse mammon, wie zal jullie dan werkelijk belangrijke dingen toevertrouwen? 12 En als jullie onbetrouwbaar blijken met wat een ander toebehoort, wie zal jullie dan geven wat jullie zelf toekomt? 13 Geen enkele knecht kan twee heren dienen: hij zal de eerste haten en de tweede liefhebben, of hij zal juist toegewijd zijn aan de ene en de andere verachten. Jullie kunnen niet God dienen én de mammon.’ ** Ik heb dit altijd één van de raarste gelijkenissen gevonden die Jezus verteld heeft. Hoe kunnen wij nou een voorbeeld nemen aan een slechte rentmeester? Wij kunnen toch helemaal niks leren van een beheerder die maar wat aanrommelt en daarom ontslagen wordt? Laten we eerst eens heel goed luisteren naar deze uitdagende gelijkenis. Er was eens een rijk man die een rentmeester had, iemand die bezit van hem beheerde ergens anders. Laten we zeggen, er was eens een rijk man die ergens aan de Franse Middellandse Zee kust leefde en die zijn Nederlandse bezittingen in beheer had gegeven bij iemand hier. Hij had gehoord dat die figuur in Nederland er een janboel van maakte. Hij gooide het geld over balk. Daar moest een eind aan komen. De rentmeester werd naar Frankrijk geroepen en z’n baas zei: wat hoor ik over jou? Leg verantwoording af van je beheer, want je kunt niet langer rentmeester blijven. Hij krijgt ontslag aangezegd en wordt teruggestuurd om de boeken af te sluiten en de overdracht van de boeken voor te bereiden. Terug naar huis in de Thalys zit de man na te denken. Wat moet ik doen? Ik word ontslagen, maar ik heb geen alternatief. Mijn handen zijn niet gemaakt voor het werk op het land, enne een uitkering aanvragen daar schaam ik me voor. Hij verzint een plan. iedereen die schulden heeft bij zijn opdrachtgever laat hij bij zich komen. Het zijn geen kleine bedragen waar het om gaat, dat is wel duidelijk. Hier blijkt uit wat er met “verkwisting” wordt bedoeld: hij had de zaken laten versloffen, hij had er niet bovenop gezeten dat schulden werden geïnd. Dat zou toch uitkomen, als hij straks de boeken moest overleggen. Hij zou aansprakelijk worden gesteld en voor de rest van z’n leven moeten boeten voor z’n wanbeheer. Nu, hij weet het goed gemaakt. Publiek en in het openbaar laat hij de schuldenaars bij zich komen en geeft hen allemaal schuldvermindering, allemaal hetzelfde bedrag korting (de waarde van 50 vaten olijfolie en 20 zakken graan was ongeveer gelijk). Kijk es, hij zou toch de rekening gepresenteerd krijgen voor 100 vaten olijfolie en 100 zakken graan en voor de hele rest bij al die andere schuldenaars. Hij zou toch voor het kastekort op moeten draaien. Als hij er nu in het openbaar de nodige korting op gaf maakte dat voor hemzelf niet uit, maar die mensen zouden hem dankbaar zijn. Straks zou hij kunnen logeren bij die en bij die en bij die en het uiteindelijk toch nog goed voor elkaar hebben. Uiteindelijk zullen ze allemaal in hetzelfde schuitje zitten: Allemaal geld schuldig aan die rijke man, Maar hij heeft een streepje voor. Voortaan kan hij rekenen op de goodwill van alle anderen. Tenslotte komt de baas om de boeken over te nemen en de hele zaak ligt op tafel en dan prijst ‘ie de deze oneerlijke rentmeester, omdat hij het handig heeft aangepakt. Dit was nog ‘ns verstandig wanbeleid. Gezien de bende die hij er van gemaakt had was dit een heel slimme extra bende. ** Kijk, zegt Jezus dan, de mensen van deze wereld gaan handiger met elkaar om dan de mensen van het licht. En Hij gaat verder: Ja, ik zeg jullie: maak je vrienden met het onrechtvaardige geld. Dan zullen jullie, wanneer geld geen waarde meer heeft, in de eeuwige tenten worden opgenomen Wat vreemde uitspraak. Wat bedoelt Jezus? Hij kan toch niet bedoelen dat je jezelf een plek in de hemel kan kopen? Kennelijk is er een overeenkomst tussen iemand die leerling van Jezus is èn deze rentmeester. Dat blijkt in vers 9: als de mannon er niet meer is, wanneer geld geen waarde meer heeft, wanneer u aan uw eind komt, sterft, - dat moment komt er aan. Alle mensen zullen, net als die rentmeester, eens uit hun positie zullen worden gezet. Wie leerling van Jezus is weet dat hem of haar ontslag is aangezegd uit het aardse leven. En dat vanwege wanbeheer. Je geld, je bezit noemt Jezus hier de onrechtvaardige Mammon, dat wil zeggen: bezit dat onrechtmatig is verworven. Mensen bezitten wel allerlei spullen, ze hebben wel geld, maar is het ook van hen? We leven hier wel op aarde en hebben van alles, maar vanwege wanbeheer is ons het ontslag door de dood aangezegd. Wel, wees dan slim zoals deze slimme rentmeester. Maak je vrienden met je schulden bij God, ze zullen je in het koninkrijk van God onthalen. Het heeft geen zin je spulletjes voor jezelf te houden: je raakt ze op korte termijn toch kwijt. Je kunt echt niks meenemen de dood door. Maak er vrienden mee door barmhartigheid. Het lijkt me goed om even tot ons te laten doordringen wat dit betekent. Het gaat heel diep. Deze aarde is ons in bruikleen gegeven, we zijn door God aangesteld als zijn onderkoningen. Maar we blijken oneerlijke rentmeesters te zijn, die het bezit van onze Heer verkwist en door onze zonden verspeeld hebben. Ons bezit is verbeurd verklaard door onze zwendel, door onze schuld voor God. Laat ik een paar voorbeelden geven van dat wanbeheer. -De rijkste 20 % van de mensheid consumeert 86% van alle goederen op aarde. -Er gaan per minuut 12 kinderen onder de 5 dood aan de gevolgen van ondervoeding -1,1 miljard mensen hebben te maken met overgewicht -Rijke landen besteden $56 mld aan ontwikkelingshulp, $300 mld aan landbouwsubsidies, $600 mld aan defensie Of neem de gevolgen van onze olieverslaving. Wij verbruiken in het westen een enorme hoeveelheid olie en gas. Nog afgezien van de effecten daarvan op het klimaat, Is het ook goed om ons af te vragen uit wat voor landen die olie en gas komt. Saudi arabie en Iran, landen waar de bijbel verboden is worden door ons gesubsidieerd. Al die andere Arabische landen, Libië inclusief, die hun bevolking onderdrukken met wapens die wij betalen en leveren. Zomaar wat voorbeelden van wanbeheer. Daarom zet God ons uiteindelijk uit onze functie als rentmeester. ** Jezus schetst hier een ander beeld dan het beeld dat velen van ons hebben meegekregen. We kennen het beeld van de rentmeester, maar dan anders dan hier. We hebben geleerd dat we goede rentmeesters moeten zijn, dat we Gods aarde moeten beheren en ontwikkelen en iets laten opbrengen voor God. Zo zijn we tenslotte geschapen, als beheerders van Gods tuin, het paradijs, en als herders van Gods kudde, de dieren. Mensen hebben een cultuur-opdracht, wordt dan gezegd. Jezus zegt hier heel iets anders. We zijn rentmeesters, ja, maar ons is ontslag aangezegd. We staan er volgens Christus veel slechter voor dan we denken. Het kastekort van je boeken bij God kun je echt niet meer aanzuiveren. Wat je nog rest is een overlevingsplan te maken, is slim zijn zoals deze rentmeester, is je vrienden maken door de onrechtvaardige Mammon. Als je zo ging kijken naar jezelf, naar je werk, naar je leven? Wat zou er dan gaan veranderen? Als je vanuit deze gelijkenis verder gaat kijken naar het nieuwe testament, dan lichten er heel wat teksten op: christenen hebben hun bezit om te delen, om er goed mee te doen, ze hebben hun mogelijkheden om er anderen mee te helpen en te steunen. Wij hebben niets in deze wereld meegebracht en kunnen er ook niets uit meenemen. Wie onderhoud en onderdak heeft moet daaraan genoeg hebben. Verzamel geen schatten op aarde maar in de hemel. 17 Draag de rijken van deze wereld op niet hoogmoedig te zijn en hun hoop niet in zoiets onzekers te stellen als rijkdom, maar op God, die ons rijkelijk van alles voorziet om ervan te genieten. 18 En draag hun op om goed te doen, rijk te zijn aan goede daden, vrijgevig, en bereid om te delen. 19 Zo leggen ze een stevig fundament voor de toekomst, en winnen ze het ware leven. (1Timoteüs 6) Laat wie steelt niet meer stelen, maar eerlijk de kost verdienen door zelf hard te werken om iets weg te kunnen geven aan wie het nodig heeft. (Efeze 4:28) Dat hoort bij gewiekste rentmeesters die leerling van Christus zijn. ** Jezus stelt ook een scherpe vraag aan ons in vs 11: als het onrechtvaardige geld al niet bij je in goede handen is, wie zal jullie dan werkelijk belangrijke dingen toevertrouwen? Als je hier al niet kunt delen van wat je hebt, Mag je er dan op rekenen Gods koninkrijk binnen te gaan waar alles in het teken staat van de God die uitdeelt? Dacht je dat het toeval was dat Jezus hierna vertelt over de rijke man en de arme Lazarus? Allemaal hetzelfde hoofdstuk, allemaal hetzelfde thema: rijkdom en gerechtigheid. Laat eens tot je doordringen wat Abraham zegt in deze gelijkenis: “Kind, bedenk wel dat jij je deel van het goede al tijdens je leven hebt ontvangen, terwijl Lazarus niets dan ongeluk heeft gekend; nu vindt hij hier troost, maar lijd jij pijn. Als je hier al niet voor God kunt kiezen, maar toch voor jezelf en je eigen bezit kiest, weet dan maar dat je geen twee heren kùnt dienen. En weet dan maar dat wat mensen hoog aanslaan, dat God daar een afschuw van heeft. Dat zijn dingen om te bedenken op een avond als vanavond, als we bidden voor gewas en arbeid, als we bidden om Gods zorg in ons bestaan, als we bidden om brood voor vandaag. Soms denk ik wel eens dat zo’n biddag voor gewas en arbeid één van de riskantste gewoontes in de kerken is. Zo makkelijk bidden we voor onszelf, bidden we voor ons dagelijks brood in de zin van dat wij het maar goed en rijk mogen hebben en houden. Zo makkelijk vergeten we waar het God om gaat en bidden we tegen Hem in. Zoek eerst Gods koninkrijk en zijn gerechtigheid, en al die anderen dingen zullen je erbij gegeven worden. (Matteüs 6:33) Zo makkelijk horen we bij ons bidden niet meer de stem van de armen in de derde wereld, de roep van het uitgesloten deel van de wereld dat lijdt onder de heidense economische politiek van het Westen. Zo makkelijk gaan we na ons bidden weer over tot de orde van de dag. Zo makkelijk vergeten we dat we onontkoombaar onrechtvaardige rentmeesters zijn en dat we niet dan met de grootste schroom en voorzichtigheid onze handen tot God kunnen heffen, in het bewustzijn dat Hij het bloed aan onze handen wel ziet kleven, en dat dit bloed alleen door Jezus kan worden weggenomen. Maak je vrienden met de onrechtvaardige Mammon. Dat is een opdracht van Jezus om goed te onthouden als we zo gaan bidden. We hebben de opdracht te delen. Laten we bidden, in bescheidenheid, als leerlingen van Jezus, die weten dat ze hier ontslag hebben. Laten we bidden dat we wat hebben om te delen. Over de rest hoeven we ons bij Jezus geen zorgen te maken. Ps 67:1+2+3 Gebed Schriftlezing: Lucas 16:1-13 Lied 43:1+2+3+5+6 Tekst: Lucas 16:9 Preek Gebed, afgewisseld met verzen van Gz 131 (uitgezonderd vers 2) Collecte Ps 65:5+6 Thema: Ontslagen, wat nu?
|